Wat wij niet begrijpen

Al vanaf het begin der tijden heeft de mens de neiging gehad om alles wat hij niet begrijpt een naam te geven en vervolgens deze naam te aanbidden als god of goddelijk wezen.

In onze tijd is dit nog niet veel anders.

Er is grote behoefte aan een sluitend wereldbeeld. Lijden moet een oorzaak hebben. De wereld en de mens moeten een begin hebben, en liefst (voor velen) een schepper.

Het grappige vind ik altijd dat hetzelfde verstand dat meent dat wij niet alles kunnen begrijpen, wel meent dat het zaken als God, Christus en noem maar op kan poneren.

Ik heb Steiner hoog zitten. Niet als antroposoof, wel als filosoof. In zijn 'filosofie van de vrijheid' schrijft hij op enig moment: 'je ontkomt er niet aan, wat je ook doet, je kunt niet om het denken heen'.

Dus ook als wij zeggen iets niet te begrijpen dan is die uitspraak 'onze uitspraak'.

Dat wij (nog) niet begrijpen hoe de mens is ontstaan betekent nog niet dat wij een God hoeven te poneren die we nog minder begrijpen en die we dan maar als schepper aanwijzen.

Wij zijn er als mensen. Of dat nu toevallig is of niet doet er wat mij betreft niet toe. We hebben onze handen al vol aan dit 'er zijn' en kunnen het 'hoe zou dit gekomen zijn' beter parkeren tot de tijd dat we er in geslaagd zijn om 'er samen te zijn'. Want dat laatste wil maar niet lukken. Vluchten in het verleden of de toekomst is dan onnozel.

In de scholastiek van de middeleeuwen stonden realisten en nominalisten vaak scherp tegenover elkaar. De realisten meenden, met Plato, dat de namen die wij aan concepten geven, zoals 'liefde', werkelijk bestaan los van de mens, als geestelijke realiteit. De nominalisten meenden dat de namen die wij geven een concepten en ervaringscomplexen enkel etiketten zijn om handig te kunnen communiceren. Ik was ooit een realist maar ben steeds meer een nominalist geworden. Met Aristoteles erken ik geen menselijke waarden los van de mens.

De cirkel is rond. In mijn twintiger jaren kreeg ik belangstelling voor het humanisme. In mijn dertiger jaren schoof ik op in de richting van geloof en spiritualiteit. In mijn vijftiger jaren zag ik dat het enige dat waardevol is in welke godsdienst dan ook, de humaniteit is. In feite is elke letterlijke 'dienst aan God' vaak tegen de humaniteit en dus waardeloos.

Dat ik mijn kinderen graag zie opgroeien als goede mensen die geven om de aarde en de mensen, dieren en planten die op die aarde wonen. Dat is iets waarvan ik weet dat ik dit kan delen met mensen over de hele wereld. Ongeacht hun cultuur of godsdienst. Of 'duivel' nu een naam is voor menselijk gedrag of een zelfstandig wezen, daar zullen we samen wel nooit uitkomen.

Wat wij niet begrijpen kunnen we leren te begrijpen, stapje voor stapje, niet door er een God of kabouter bij te fantaseren maar door gewoon samen ons verstand en goede wil te gebruiken en datgene wat volslagen duister is, nog maar even te parkeren.

Er is niets mis met zeggen: 'ik weet het niet'.